Fot. Kazimierz Netka.
A może warto też pomyśleć o rozwijaniu sztuki rewitalizacji wolności?
Fot. Kazimierz Netka.
Jak funkcjonuje nowa miejska instytucja kultury: Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej? O tym mówiono podczas spotkania, w jej głównej siedzibie, przy ul. Szerokiej 37 w Gdańsku. Tam kiedyś znajdowała się Kawiarnia Marysieńka (po której we wnętrzu pozostała m.in. kolumna).
Fot. Kazimierz Netka.
Potem lokal ów zajęła Galeria Güntera Grassa. Tam 30 sierpnia 2017 roku ogłoszono, że Gdańsk wstępuje do grona ICORN – International Cities of Refuge Network, czyli do Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia. A więc, jest to miejsce niezwykłe.
Fot. Kazimierz Netka.
O czym rozmawiano w tym przybytku kultury 8 kwietnia 2026 roku? Poniżej przedstawiamy wypowiedź pani dyrektor Marty Kołacz – dyrektorki Gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej:
GCSW wypowiedź pani dyr. Marty Kołacz
Źródło nagrania: Kazimierz Netka.
Fot. Kazimierz Netka.
Pokazano też cenną publikację pt. „Co słychać? Raport o potrzebach gdańskiego środowiska sztuk wizualnych. Diagnoza, ewaluacja wsparcia i rekomendacje“. Raport opracowała Fundacja Stocznia dla Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA, w listopadzie 2025 r.
Fot. Kazimierz Netka.
Szczegółową informację dotyczącą Gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej przekazał nam również Michał Harat – specjalista ds. komunikacji w tym Centrum:
8 kwietnia 2026 zainaugurowano działalność Gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej – nowej instytucji kultury powstałej z połączenia CSW Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej, działającej jednocześnie w pięciu lokalizacjach miasta.
Fot. Kazimierz Netka.
Start GCSW wyznacza rozbudowany program wystaw, projektów edukacyjnych, społecznych i partnerstw, w tym udział w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji. Powstanie także BOA – pierwsze w Polsce Biuro Obsługi Artystów, stworzone w odpowiedzi na realne potrzeby gdańskiego środowiska artystycznego. W kwietniu 2026 wstęp do wszystkich oddziałów jest wolny.
Pięć miejsc, jedno miasto
Fot. Kazimierz Netka.
GCSW działa w Gdańsku jednocześnie w pięciu lokalizacjach: na Dolnym Mieście, w Nowym Porcie i w trzech przestrzeniach na Głównym Mieście. Każda ma własny program i własną publiczność. Pięć lokalizacji pozwoli prowadzić różne typy działań jednocześnie i kierować je do różnych grup odbiorców. Model instytucji rozproszonej umożliwi realizację kameralnych projektów osadzonych w konkretnym miejscu, ale też łączenie przestrzeni przy większych realizacjach wystawienniczych.
Fot. Kazimierz Netka.
Wszystkie oddziały połączy wspólny bilet w cenie 15 zł, a w piątki wstęp do każdego z nich będzie bezpłatny. Przez cały kwiecień 2026 roku wstęp do wszystkich oddziałów będzie niebiletowany. W weekendy na odwiedzających czeka kawa i bezpłatne publikacje przybliżające historię GGM i Łaźni, instytucji, z których powstało GCSW.
BOA. Biuro Obsługi Artystów
Fot. Kazimierz Netka.
Jedną z najważniejszych nowych inicjatyw GCSW jest BOA, czyli Biuro Obsługi Artystów. To pierwsze takie miejsce w Polsce, adresowane do artystek i artystów działających w Gdańsku. Oferuje konsultacje, pomoc prawną, dostęp do wspólnych zasobów i program mentorski. Jesienią 2026 roku powstanie także „biblioteka materiałów”, w ramach której sprzęt i materiały z zakończonych projektów m. in. wystawienniczych wrócą do obiegu i będą nieodpłatnie dostępne dla twórców.
Fot. Kazimierz Netka.
Program BOA powstał na podstawie badań potrzeb gdańskiego środowiska artystycznego przeprowadzonych w 2025 roku: stąd wiemy, że 71% artystek i artystów nie czuje się reprezentowanych, 67% rzadko lub nigdy nie otrzymuje rzetelnej krytyki swojej pracy, a ponad połowa ma trudność z dotarciem do informacji o możliwościach współpracy z instytucjami. Raport jest dostępny online i będzie stale ewaluowany, aby BOA mogło dynamicznie reagować na zmieniające się potrzeby.
Program 2026. Lokalnie i międzynarodowo
Fot. Kazimierz Netka.
Program GCSW w 2026 roku łączy wystawy, które z różnych stron przyglądają się relacjom między przestrzenią, doświadczeniem, codziennością i wspólnotą. Obecnie prezentowane są „Studiotopia 2.0. Wrażliwe dane Antropocenu”, łącząca sztukę i naukę, oraz wystawy Sylwii Jakubowskiej-Szycik i Janusza Bałdygi. W kolejnych miesiącach GCSW pokaże „Z miejsca, w którym stoisz”, wystawę skupioną na praktykach młodego pokolenia artystek i artystów, projekt Moniki Zawadzkiej o Dolnym Mieście, „Modele wspólnoty”, w których przestrzeń instytucji zostanie oddana dzieciom, „Poza nawierzchnią” w Nowym Porcie, a także wystawy Pauliny Semkowicz, Alexisa Pugeta, Andrzeja Trzaski oraz „Operę Bałtycką!” o historii tej instytucji i jej planowanej przemianie.
Fot. Kazimierz Netka.
Program społeczny GCSW obejmie bezpłatne Lekcje Sztuki dla szkół, ale także projekty tworzone wspólnie z mieszkankami i mieszkańcami. Przy ul. Szerokiej kontynuowane będą działania pracowni ceramicznej i program dla seniorów. Na Dolnym Mieście ruszy projekt „Sztuka dzielenia”. W ramach projektu „Ostatnie lato” artyści i badacze zaproszą mieszkańców Nowego Portu do wspólnego myślenia o przyszłości dzielnicy. Po przerwie działalność wznowi również KinoPort, rozwijany jako kino sąsiedzkie oraz przestrzeń dla slow cinema i kina autorskiego.
GCSW partnerem projektu „Języki z wody” w Pawilonie Polskim w Wenecji
Fot. Kazimierz Netka.
Międzynarodowy wymiar działalności GCSW obejmie także partnerstwo przy projekcie „Języki z wody”, prezentowanym w maju 2026 roku w Pawilonie Polskim na 61. Międzynarodowej Wystawie Sztuki La Biennale di Venezia. Jedną z kuratorek wystawy jest Jolanta Woszczenko, od 2008 roku związana z CSW Łaźnia. Projekt rozwija także wątki obecne w pracy nad wideo „Oddychaj” i gdańską wystawą Bogny Burskiej prezentowaną w Łaźni 2. Poszukuje alternatywnych sposobów komunikacji, inspirowanych życiem więcej-niż-ludzkim i nawiązuje do idei Deaf Gain – rozumienia głuchoty nie jako niepełnosprawności, lecz jako odrębnej kultury i tożsamości.
Fot. Kazimierz Netka.
Miejsce, w którym można zostać
Na początku 2027 roku przy Jaskółczej 1 powstanie nowa strefa wejścia wraz z kawiarnią, zaprojektowana przez Macieja Ryniewicza i Akurat Studio. Przy ul. Szerokiej 37 powstanie punkt kawiarniany, korespondujący z BOA. Planowane kawiarnie są odpowiedzią na potrzeby wyrażone w badaniach publiczności prowadzonych w 2025 roku: potrzebę wspólnego miejsca, do którego przychodzi się na wystawę, ale także po to, by się spotkać.
O instytucji
Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej to nowa miejska instytucja kultury, która rozpoczęła działalność 8 kwietnia 2026 roku. Powstała z połączenia Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia i Gdańskiej Galerii Miejskiej. GCSW działa w pięciu lokalizacjach w Gdańsku, w historycznym centrum miasta, na Dolnym Mieście i w Nowym Porcie. Łączna powierzchnia wystawiennicza instytucji wynosi 900 m². Instytucja realizuje program wystaw sztuki współczesnej, program publiczny i edukacyjny, działania społeczne, kino studyjne KinoPort. Współpracuje z artystami i partnerami z Polski i zagranicy.
Lokalizacje
– ul. Jaskółcza 1, Dolne Miasto
– ul. Strajku Dokerów 10, Nowy Port
– ul. Powroźnicza 13/15, Główne Miasto
– ul. Szeroka 37, Główne Miasto
– ul. Piwna 27/29, Główne Miasto
W kwietniu 2026 wstęp do wszystkich oddziałów jest wolny.
Fot. Kazimierz Netka.
Jak widać, plany działalności Gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej (GCSW) są bardzo duże, jak na nazwę ulicy: Szeroka, przystało. Miejsce jest wspaniale położone, bo w centrum śródmieścia Gdańska. Warto więc pomyśleć o dodatkowym wzbogaceniu repertuaru. Proponujemy by w GCSW przypominać, że właśnie na Żuławach, w Gdańsku, w latem 1980 roku, rozpoczęła się rewitalizacja wolności – najważniejszego elementu stworzonej nad Zatoką Gdańską Cywilizacji Mądrości i Wolności. Współtwórcami tej Cywilizacji są przychodźcy (praz ich potomkowie) przybywający nad Zatokę Gdańską od 10 lutego 1920 roku czyli od zaślubin Polski z morzem dokonanych przez Generała Józefa Hallera i Jego Żołnierzy. Rewitalizacja polskiej wolności przez osoby (oraz przez ich potomków) przybyłe nad Zatokę z części Polski położonych na wschód, na południe i na południowy zachód od Gdańska – ma ogromne znaczenie dla świata. W ślad Polski poszły bowiem inne narody i odzyskały suwerenność. Konsekwencją tego, co zdarzyło się w Gdańsku latem 1980 roku i później, było też zburzenie muru w Berlinie. Przypominajmy więc światu o istnieniu nad Zatoką Gdańską Cywilizacji Mądrości i Wolności oraz o jej znaczeniu dla innych państw, kultur.
Za nieco ponad rok w Gdańsku – stolicy Żuław Gdańskich i stolicy województwa pomorskiego – odbędzie się 26. Światowe Jamboree Skautowe – Światowy Zlot Skautów: Jamboree 2027. Może warto by Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej zainteresowało się tym spotkaniem harcerzy z całego globu. Miejsce Jamboree 2027: Wyspa Sobieszewska na Żuławach, w Gdańsku.
Kazimierz Netka
Proszę, czytaj również na portalu: netka.gda.pl