Żuławy są w coraz gorszej sytuacji. Zagraża im niebezpieczeństwo z nieba, z morza, ze strony ludzi i… bobrów. Są coraz „szczelniejsze”. Naukowcy, Wody Polskie oraz parlamentarzyści, samorządowcy ruszają Żuławom na ratunek. Do Elbląga wróci Instytut Technologiczno-Przyrodniczy. Instytut Oceanologii PAN proponuje: zbudujmy wrota przeciwsztormowe w Gdańsku na Wiśle Martwej i Śmiałej

Fot. Kazimierz Netka.

Tragedią dla Żuław jest też „roszarpanie” ich pomiędzy dwa województwa – zasygnalizował Jacek Michalski – prezes Stowarzyszenia Gmin Żuławskich, burmistrz Nowego Dworu Gdańskiego

Fot. Kazimierz Netka.

Żuławy, czyli delta Wisły z Mierzeją Wiślaną to jeden z najcenniejszych w Europie obszarów kulturowych, rolniczych i przemysłowych. Już raz usiłowano Żuławy unicestwić, w 1945 roku: wycofujące się wojska hitlerowskie dokonały zatopienia najważniejszych żuławskich ziem. Teraz w podobny sposób usiłuje im zaszkodzić… natura. Jak bardzo, kiedy, w jaki sposób? O tym mówiono 16 listopada 2026 roku podczas naukowej konferencji pt. „Realizacja Etapu III A Projektu „Kompleksowe zabezpieczenie Przeciwpowodziowe Żuław” zorganizowanej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku oraz przez Żuławski Zespół Parlamentarny. Konferencja odbyła się w Nowym Dworze Gdańskim, w pierwszym otwartym w Polsce po II wojnie światowej Domu Kultury: w Żuławskim Ośrodku Kultury.

Fot. Kazimierz Netka.

Na początek przedstawiamy bliższe wiadomości przesłane nam przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku:

Program Żuławski 2030 Etap III (podzielony na projekty Etap IIIA i Etap IIIB) to projekt obejmujący 11 zadań inwestycyjnych z zakresu ochrony przeciwpowodziowej o łącznej wartości 414,3 mln zł, planowany do realizacji w latach 2026-2029.

Celem Etapu III A – Projektu „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław”, którego celem jest ograniczenie zagrożenia i ryzyka powodziowego poprzez odbudowę i modernizację infrastruktury przeciwpowodziowej w obszarze Żuław. Projekt zakłada realizację 8 zadań inwestycyjnych dofinansowanych ze środków EU. Całkowity koszt realizacji Etapu III A wynosi 281,77 mln złotych. Projekt ten jest zwieńczeniem realizacji Programu „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – do roku 2030 (z uwzględnieniem etapu 2015)” zwanego „Programem Żuławskim – 2030”. Jego celem jest zwiększenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego na obszarze Żuław poprzez modernizację i rozbudowę infrastruktury hydrotechnicznej.

Źródło ilustracji: RZGW w Gdańsku.

Pod koniec roku 2025 Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku złożył wniosek o dofinansowanie, w ramach naboru FENX.02.04-IW.01-009/24, realizacji projektu Kompleksowe Zabezpieczenie Przeciwpowodziowe Żuław – Etap III.

W maju 2026 r. została podpisana umowa o dofinansowanie Projektu między Wodami Polskimi a Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Projekt „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – Etap III” jest kluczowym elementem działań na rzecz ochrony mieszkańców i infrastruktury Żuław przed skutkami powodzi oraz zmian klimatu. Okres realizacji: lata 2025–2029 Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – Etap IIIA Kwota dofinansowania: 223,13 mln PLN.

Szczegóły: Wody Polskie i NFOŚiGW podpisały umowę na dofinansowanie Etapu IIIA projektu „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – Etap III”. Celem Projektu jest zwiększenie poziomu skuteczności ochrony przeciwpowodziowej wpływającej bezpośrednio na wzrost potencjału dla zrównoważonego rozwoju Żuław Wiślanych w sferach: społecznokulturowej i gospodarczej, a częściowo także w sferze ekonomicznej.

Źródło finansowania: Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS), Priorytet FENX.02 – Wsparcie sektorów energetyka i środowisko z EFRR, Działanie FENX.02.04 – Adaptacja do zmian klimatu i zapobieganie klęskom i katastrofom.

Instytucja wdrażająca dla działania FENX.02.04-IW.01-009/24: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Etap IIIA: – 8 zadań inwestycyjnych (wartość: 281,77 mln PLN); Poziom dofinansowania: do 79,71% kosztów kwalifikowanych.

Wykaz zadań etapu IIIA:

1. Remont wałów rzeki Fiszewki: wał lewy km 0+000÷4+800, km 4+800÷13+900 i wał prawy km 0+000÷0+250, km 4+800÷12+195, gm. Elbląg i Gronowo Elbląskie – zadanie zrealizowane, planowana refundacja części zadania zrealizowanej w latach 2021-2022.

2. Odbudowa wałów przeciwpowodziowych rzeki Motławy na terenie miasta Gdańska od km 4+850 do 7+510; miasto Gdańsk, woj. pomorskie

3. Budowa stacji pomp Gozdawa gm. Nowy Dwór Gdański, pow. nowodworski, woj. pomorskie

4. Budowa stacji pomp Komarówka; gm. Ostaszewo, pow. nowodworski, woj. pomorskie

5. Przebudowa wałów przeciwpowodziowych rzeki Raduni, Kłodawy, Bielawy; m. Gdańsk i m. Pruszcz Gdański, gm. Pruszcz Gdański, Suchy Dąb, Pszczółki, pow. Gdański, woj. pomorskie, w tym odcinków wałów przeciwpowodziowych Kłodawy i Bielawy na długości 11 km

6. Rzeka Kłodawa – umocnienie skarp na dł. 4,9 km; gm. Pruszcz Gdański, pow. Gdański, woj. pomorskie

7. Przebudowa stacji pomp nr 10 Balewo; gm. Markusy, pow. elbląski, woj. warmińsko-mazurskie

8. Odbudowa prawego (km 3+200 -10+200, 17+740 – 19+530, 20+500 – 39+000, 43+900 – 46+400, gm. Sadlinki, Kwidzyn, Ryjewo, Sztum) wału przeciwpowodziowego rzeki Wisły – poinformowało Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

Dlaczego ochrona Żuław jest tak ważna? Już napisaliśmy powyżej. Jednak, są jeszcze inne powody. O tym mówili obecni na konferencji naukowcy, przedstawiciele Wód Polskich, samorządowcy, reprezentanci władz państwowych, organizacji pozarządowych.

Konferencję zainaugurował Rafał Młyński – dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku – jednostki Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie:

Fot. Kazimierz Netka.

Powitani zostali m.in. Przemysław Koperski – sekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury; Magdalena Kołodziejczak – posłanka na Sejm, przewodnicząca Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego; senator Ryszard Świlski, senator Leszek Czarnobaj, senator Jerzy Wcisła – zastępca przewodniczącej Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego; Marcin Jarzyński – zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą; Anna Olkowska-Jacyno – wicewojewoda pomorska. Adam Gawrylik – wicemarszałek województwa pomorskiego; Robert Turlej – członek zarządu województwa warmińsko-mazurskiego; Wojciech Frątczak – dyrektor Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – Państwowego Instytutu Badawczego w Falentach.

Fot. Kazimierz Netka.

Jak widać, na konferencję przybyło wiele ważnych osób. Co będzie potem? – zapytaliśmy panią posłankę na Sejm, Magdalenę Kołodziejczak – przewodniczącą Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego:

– Pokazujemy tutaj wielowątkowość tego zagadnienia, że Żuławy to nie są tylko i wyłącznie wały i wody, bo to są zmiany klimatyczne, to są uprawy rolnicze i stąd jest obecny Instytut z Falent, niezwykle cenną informację stamtąd otrzymaliśmy – powiedziała pani posłanka Magdalena Kołodziejczak – przewodnicząca Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego:

Fot. Kazimierz Netka.

– Chcemy zespolić wszystkie działania, a więc włączyć mocno Ministerstwo Rolnictwa absolutnie, Ministerstwo Klimatu. Rozpoczęliśmy współpracę z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska, z GDOŚ – to w kontekście bobrów, oczywiście z Ministerstwem Infrastruktury i będziemy teraz pilotowali ten program dziesięcioletni, o którym wspomniałam.

Proszę państwa, żebyśmy mogli spokojnie mówić o Żuławach, musimy doprowadzić do przyjęcia programu; mamy wielkiego sprzymierzeńca – bo to pan minister, mamy pana prezesa, panów dyrektorów. Wtedy będziemy mogli powiedzieć, że pieniądze na Żuławy będą w długim terminie i infrastruktura nie będzie ulegała dekapitalizacji, a to jest najważniejsze – powiedziała posłanka na Sejm RP Magdalena Kołodziejczak – przewodnicząca Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego.

Oto skrót przebiegu konferencji:

Temat: Realizacja Programu Żuławskiego 2030, w tym Projektu Etap III A przedstawił dr inż. Piotr Kowalski – zastępca dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku:

Program Żuławski został rozpoczęty w 2009 roku. Podpisany, zaakceptowany wszedł życie w roku 2010. Żuławy to jest około 2150 km2. Jest to teren, proszę państwa, zarówno tutaj Żuław Wiślanych, jak i też Niziny Kwidzyńskiej wzdłuż Wisły.

450 km2 to są tereny depresyjne. Obszar Żuław zamieszkany jest przez około 250 tysięcy osób. Wysoki potencjał różnorodności przyrodniczej terenów chronionych. Duża powierzchnia terenów produkcyjnych rolniczych; około 80% tego obszaru jest w rolniczym użytkowaniu. Oczywiście mamy jeszcze intensywne zagospodarowanie wielkoprzestrzenne, to głównie w obszarze Gdańska i Elbląga, Tczewa, ale także Nowy Dwór, w którym też jesteśmy – to też jest zagospodarowanie przestrzenne, które ma wpływ na Żuławy – oraz ważne korytarze infrastruktury drogowej, kolejowej i energetycznej.

Fot. Kazimierz Netka.

Zagrożenia, proszę Państwa, jakie mamy na Żuławach, to czynniki naturalne, które powodują nam problemy w zakresie życia czy możliwości zagospodarowania na tym obszarze. Powodzie sztormowe, czyli te od strony Zatoki Gdańskiej, czy Zalewu Wiślanego, czyli tak zwane cofki na Żuławach, które się potem nam objawiają w kontekście zwiększonego poziomu wody w rzekach. Powodzie opadowe, które się objawiają zarówno w rzekach, jak i też na zewnątrz polderów. Powodzie roztopowe, czyli pozimowe tak naprawdę. Powodzie zatorowe spowodowane zarówno roślinnością, jak też zatorami lodowymi. Powodzie wewnątrzpolderowe, czyli te, które powstają wskutek zwiększonej ilości opadów i niemożliwości szybszego odprowadzenia ich z polderów na zewnątrz, ze względu na charakterystykę tego obszaru, ukształtowania terenów i możliwości pracy pomp, żeby cała woda mogła do nich dopłynąć.

Dzięki czemu funkcjonują Żuławy? To jest teren administracji Wód Polskich. To jest mniej więcej 1450 kilometrów kanałów; rzek i potoków, ponad 900 kilometrów; wałów przeciwpowodziowych 1186; stacji pomp 118 sztuk.

Fot. Kazimierz Netka.

To są, proszę Państwa, to są same pompownie, nie tylko na Żuławach, ale też na okołożuławskich tutaj obszarach, które mają wpływ w kontekście tego, co się na Żuławach dzieje. Budowle hydrotechniczne ponad 1500 sztuk, czyli wrota przeciwsztormowe na przykład oraz poldery, które są na Żuławach jako wydzielone jednostki, czyli coś, co jest obwałowane – to jest około 105 sztuk polderów.

Te poldery mają różną wielkość. Średnie poldery są na części lewej Wisły; na części tutaj środkowej, tu, gdzie jesteśmy, to są poldery duże, skomasowane i są poldery o małej powierzchni i to też ma znaczenie w kontekście możliwości pracy Żuław.

„Żuławy wobec trwającego wzrostu poziomu morza” – to temat wykładu, który wygłosił prof. Jacek Piskozub z Instytutu Oceanologi Polskiej Akademii Nauk w Sopocie, wiceprzewodniczący zespołu doradczego ds. kryzysu klimatycznego przy prezesie Polskiej Akademii Nauk:

Fot. Kazimierz Netka.

Zagrożenie Żuław jest znaczniejsze niż w tej chwili zwykle się przedstawia, bo samo odbudowywanie wałów w tym wieku to będzie stanowczo za mało, bo problem jest światowy i niestety nas nie ominie. Problem się nazywa wzrost poziomu morza. Ale w przypadku Żuław to nie jest tylko sam wzrost poziomu morza. Wiemy że Nowy Dwór Gdański był powyżej poziomu morza. Wiemy, że teraz jest częściowo poniżej poziomu morza. Oprócz tego, że opadają nam powoli Żuławy, to podnosi się poziom morza.

Skąd się bierze ten wzrost poziomu morza? Oczywiście z wzrostu temperatury na świecie. Mamy pół stopnia na dekadę. Tak samo w Polsce jak i na Bałtyku. To jest 2 razy więcej niż na świecie. Temperatura więc to jest powód, dlaczego się morze podnosi; bo to jest zarówno ogrzewanie morza, które powiększa swoją objętość jak się je ogrzewa no i oczywiście topnienie jest lodowców coraz szybsze. Globalne ocieplenie istnieje, ale w Polsce jest 2 razy szybsze.

Fot. Kazimierz Netka.

Szwecja, Skandynawia, cała się podnosi po epoce lodowcowej. Natomiast Pomorze Gdańskie opada mniej więcej milimetr rocznie, a na Żuławach, to jest około dwóch milimetrów. Dlatego wały przeciwpowodziowe powinno się podwyższać, bez uwzględnienia wzrostu poziomu morza, o 20 centymetrów na stulecie.

Jeżeli się załamie lądolód zachodniej Antarktydy, to może być znacznie gorzej. Nikt nie wie, kiedy to się zdarzy i jak gorzej będzie. Na wzrost poziomu morza jeszcze się mogą nałożyć lekko zwiększone sztormy. Jeżeli coś, co było powodzią stuletnią to się stało 25-letnią. W takiej sytuacji niewielki sabotaż może spowodować wielką katastrofę.

Gdańsk, żeby go naprawdę zabezpieczyć do końca wieku, musiałby mieć wrota przeciwsztormowe na Wiśle Śmiałej i na Wiśle Martwej. To nie jest jakiś pomysł z kosmosu, bo to na świecie się stale robi. Trzeba skrajnie ograniczać lokalizowanie nowej zabudowy na terenach zalewowych, podmokłych, osuwiskowych i zagrożonych wzrostem poziomu morza, przy jednoczesnym wzmacnianiu infrastruktury powodziowej zagrożonych miast i Żuław, żeby je ochronić jak najdłużej. A my jesteśmy w stanie je ochronić jeszcze nawet przez parę pokoleń przynajmniej, a może jeżeli przestaniemy spalać gazy cieplarniane to w ogóle, natomiast to wymaga dużych inwestycji.

„Zmiany klimatu i ich wpływ na zagrożenie i ryzyko powodzi” – Janusz Topiłko z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego:

Fot. Kazimierz Netka.

Pan wykładowca Janusz Topiłko zwrócił uwagę słuchaczy na ważną rzecz: Żuławy są coraz „szczelniejsze”. To znaczy, że przybywa powierzchni zabetonowanych, zadaszonych, i z tego powodu woda ma trudności z wsiąkaniem w grunt, gromadzi się i podtapia środowisko, a efektem tego są też nagłe powodzie, zwłaszcza w dużych skupiskach budynków.

„Działalność bobrów jako czynnik ryzyka dla infrastruktury przeciwpowodziowej” – prof. Adrian Zwolicki z Katedry Ekologii i Zoologii Kręgowców w Uniwersytecie Gdańskim:

Fot. Kazimierz Netka.

Podczas konferencji dowiedzieliśmy się, że wydano zezwolenie na odstrzał 200 bobrów.

„Gospodarka wodna w aspekcie rolniczej przestrzeni polderowej” – dr Ewa Kanecka-Geszke z Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – Państwowego Instytutu Badawczego:

Fot. Kazimierz Netka.

„Ochrona przeciwpowodziowa Żuław Wiślanych z perspektywy samorządów lokalnych” – Jacek Michalski – prezes Stowarzyszenia Gmin Żuławskich, burmistrz Nowego Dworu Gdańskiego:

Fot. Kazimierz Netka.

„Bezpieczeństwo Żuław edukacja i współdziałanie społeczności lokalnej” – Marek Opitz – prezes Klubu Nowodworskiego;

Fot. Kazimierz Netka.

„Niedobory systemu ochrony przeciwpowodziowej i kierunki dalszych działań” – dr inż. Piotr Kowalski – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

Na zakończenie odbył się panel dyskusyjny z udziałem zaproszonych gości. Podsumowania konferencji dokonał Rafał Młyński – dyrektor RZGW w Gdańsku.

Oto szczegółowe dodatkowe wiadomości, które przekazał nam red. Bogusław Pinkiewicz – szef Zespołu Komunikacji i Edukacji Wodnej Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie:

Rozpoczęcie realizacji Etapu IIIA Programu Żuławskiego. Eksperci o przyszłości ochrony przeciwpowodziowej Żuław

16 listopada 2026 r. w Żuławskim Ośrodku Kultury w Nowym Dworze Gdańskim odbyła się konferencja poświęcona realizacji Etapu IIIA projektu „Kompleksowe Zabezpieczenie Przeciwpowodziowe Żuław”, realizowanego w ramach Programu Żuławskiego 2030 i współfinansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS).

Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, świata nauki, instytucji zajmujących się gospodarką wodną oraz organizacji społecznych. Wśród zaproszonych gości m.in. była Magdalena Kołodziejczak, posłanka na Sejm i przewodnicząca Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego, Przemysław Koperski, podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury, Marcin Jarzyński, z-ca prezesa Wód Polskich ds. Ochrony Przed Powodzią i Suszą.

Posłanka Kołodziejczak: Żuławy to nie tylko zabezpieczenie przeciwpowodziowe, one wymagają działania wielowątkowego. To również rolnictwo, dziedzictwo kulturowe i ochrona przyrody i musimy te wszystkie elementy połączyć.

Prezes Jarzyński: Zadanie ochrona przeciwpowodziowa Żuław, które teraz się zaczyna jest to kluczowe działanie, które obejmuje osiem inwestycji, które będą realizowane sukcesywnie. Postępowania przetargowe są w toku. Kolejnym krokiem będzie Etap IIIB projektu, który czeka na dofinansowanie, wniosek został złożony 30 września. Budżet obu etapów IIIA i IIIB to 430 mln z czego 80 proc to dofinansowanie Unii Europejskiej.

Konferencję otworzył Rafał Młyński, dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku, który podkreślił znaczenie rozpoczynającego się etapu inwestycji dla bezpieczeństwa mieszkańców regionu. Wśród gości znaleźli się m.in. parlamentarzyści działający w Żuławskim Zespole Parlamentarnym, przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, kierownictwa Wód Polskich, administracji rządowej i samorządowej oraz środowiska naukowego.

Pierwsza część spotkania poświęcona była zagadnieniom związanym z funkcjonowaniem systemu ochrony przeciwpowodziowej Żuław i wyzwaniom, przed którymi stoi region. dr inż. Piotr Kowalski przedstawił założenia Programu Żuławskiego 2030 oraz zakres planowanych działań w ramach Etapu IIIA. Następnie prof. dr hab. Jacek Piskozub omówił konsekwencje wzrostu poziomu morza dla Żuław, wskazując na konieczność długofalowego planowania działań adaptacyjnych. Z kolei Janusz Topiłko zaprezentował wpływ zmian klimatu na zagrożenie powodziowe, natomiast dr hab. Adrian Zwolicki zwrócił uwagę na działalność bobrów jako jeden z czynników ryzyka dla infrastruktury przeciwpowodziowej. Tematykę gospodarowania wodą na terenach polderowych przybliżyła dr Ewa Kanecka-Geszke.

W drugiej części konferencji głos zabrali przedstawiciele samorządów i organizacji społecznych. Jacek Michalski, prezes Stowarzyszenia Gmin Żuławskich i burmistrz Nowego Dworu Gdańskiego, przedstawił znaczenie ochrony przeciwpowodziowej z perspektywy lokalnych wspólnot. O roli edukacji i zaangażowania mieszkańców w budowanie bezpieczeństwa regionu mówił Marek Opitz, prezes Klubu Nowodworskiego. Konferencję zamknęło wystąpienie dr. inż. Piotra Kowalskiego, poświęcone istniejącym niedoborom systemu ochrony przeciwpowodziowej oraz kierunkom dalszych działań inwestycyjnych.

Ważnym elementem wydarzenia był panel dyskusyjny, podczas którego uczestnicy podkreślali, że skuteczna ochrona Żuław wymaga współpracy wielu środowisk oraz połączenia działań z zakresu gospodarki wodnej, planowania przestrzennego, rolnictwa i ochrony środowiska. Zwracano również uwagę, że realizowane od 2010 roku inwestycje znacząco ograniczyły ryzyko powodziowe, jednak nie wyeliminowały wszystkich zagrożeń. Dlatego rozpoczęcie Etapu IIIA stanowi kolejny ważny krok w procesie wzmacniania bezpieczeństwa mieszkańców i gospodarki regionu. Trwałość osiąganych efektów uzależniona będzie od dalszych inwestycji oraz systematycznego utrzymania infrastruktury przeciwpowodziowej.

Konferencja stała się forum wymiany wiedzy i doświadczeń, a przedstawione podczas niej wnioski potwierdziły, że przyszłość Żuław wymaga zintegrowanego podejścia, uwzględniającego zarówno wyzwania klimatyczne, jak i potrzeby mieszkańców oraz rozwój gospodarczy regionu – napisał red. Bogusław Pinkiewicz – szef Zespołu Komunikacji i Edukacji Wodnej, rzecznik prasowy Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

Kazimierz Netka

Proszę, czytaj również na portalu: netka.gda.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *