Fot. Kazimierz Netka.
Nowe, choć znane już wcześniej zagrożenia stają się coraz bardziej dokuczliwe i niebezpieczne. Nawet światło może być zanieczyszczeniem środowiska naturalnego
Fot. Kazimierz Netka.
Było i jest głośno o substancjach ropopochodnych w Bałtyku. Podobnie o użyźniaczach, spływających z pól i przyczyniających się do rozwoju sinic, akurat latem, w największe upały, co uniemożliwia morskie kąpiele. Mikroplastik w morzach i oceanach również spędza sen z powiek. Pozostałości w Bałtyku broni chemicznej po II wojnie światowej również się uaktywniają. To nie wszystko. Są też substancje, prawie niezniszczalne.
Fot. Kazimierz Netka.
Badaniom tych ostatnich – zwanych w skrócie PFAS – poświęcono specjalny projekt unijny, zwany w skrócie LIMIT. Jego podsumowanie rozpoczęto w Gdyni, w Zarządzie Morskiego Portu Gdynia, 28 maja 2026 roku, w Sali Koncertowej. Mieliśmy przyjemność uczestniczyć w pierwszej części tego podsumowania, zainaugurowanej rejsem, statkiem Dragon po Porcie Gdynia.
Fot. Kazimierz Netka.
To był wspaniały rejs poznawczy. Najważniejsze wiadomości na temat gdyńskiego okna na świat przekazywali uczestnikom podróży Mariusz Karbowski – pełnomocnik zarządu, kierownik Działu Zarządzania Projektami Unijnymi Zarządu Morskiego Portu Gdynia oraz Daria Mróz – kierownik Działu Ochrony Środowiska Zarządu Morskiego Portu Gdynia.
Jak wiadomo, Port Gdynia jest pierwszym portem morskim, zbudowanym przez Polskę zaraz po tym, jak odzyskaliśmy niezależność po trwających, tutaj, nad Bałtykiem, prawie 150 lat, zaborach. Już przed wojną dokonywano w tym porcie znaczących przeładunków i Port Gdynia szybko stał się jednym z największych na Bałtyku. Dzięki niemu powstało miasto Gdynia, obchodzące w tym roku 100-lecie nadania praw miejskich.
Port Gdynia jest wizytówka Polski na arenie międzynarodowej, również dlatego, że to jedno z największych dzieł Cywilizacji Mądrości i Wolności, która rozwinęła się nad Zatoką Gdańską po 10 lutego 1920 roku, czyli po zaślubinach Polski z Bałtykiem. Ta Cywilizacja, zaraz po zaślubinach Polski z Bałtykiem, zaczęła likwidować analfabetyzm, m.in. na Pojezierzu Kaszubskim i na Pobrzeżu Kaszubskim. Zbudowała linię kolejową na Półwyspie Helskim. Utworzyła Szkołę Morską w Tczewie. Rozkwita do dzisiaj, wspierana, wzmacniana zwłaszcza przez przybyszy (oraz ich potomków), przyjeżdżających nad Zatokę Gdańską z części Polski znajdujących się na wschód, na południe i na południowy zachód od Gdańska.
Wolność jest najważniejszym, bo światowym elementem tej Cywilizacji. Nasza wolność została wywalczona i odnowiona przez przybyszy ze wspomnianych regionów Polski. Największe zasługi w zainicjowanej latem 1980 roku rewitalizacji naszej wolności mają takie osoby jak Lech Wałęsa, Anna Walentynowicz, Bogdan Borusewicz, Andrzej Gwiazda i wielu innych tak samo wspaniałych obywateli. Z tego skarbca sposobów sięgania po wolność, wypracowanych nad Zatoką Gdańską przez polską Cywilizację Mądrości i Wolności, czerpało i czerpie wiele narodów świata, a jednym z pierwszych znaczących efektów było obalenie muru berlińskiego.
Oby polskiej Cywilizacji Mądrości i Wolności rozwijanej w nad Zatoką Gdańską udało się podobnie skutecznie nakłonić świat do większej troski o środowisko naturalne. Może dzięki projektowi LIMIT zdoła Polska nieco wpłynąć na poprawę tej sytuacji.
Przed rozpoczęciem obrad plenarnych, podsumowujących projekt LIMIT, poprosiliśmy eksperta o wypowiedź, o ocenę zagrożeń, o opinię na temat wspomnianego projektu:
Morze Bałtyckie i oceany zanieczyszczone są nie tylko mikroplastikiem, chemikaliami, ale także hałasem i światłem
– Ten projekt LIMIT jest bardzo ważny i dobrze, że w nim uczestniczy Zarząd Morskiego Portu Gdynia i Port Gdynia – powiedział Marek Grzybowski – prezes zarządu Bałtyckiego Klastra Morskiego i Kosmicznego, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Nautologicznego:
Fot. Kazimierz Netka.
– Ponieważ nasze środowisko skażane jest mikrozanieczyszczeniami, mikroplastikami i także chemikaliami, mimo że stosuje się w rolnictwie coraz lepsze, rozkładające się chemikalia. Ogólnie jednak można powiedzieć, że kultura naszych społeczeństw, po jednej po drugiej stronie Bałtyku jest taka, że bardzo dużo dostaje się do morza odpadów plastikowych i ten mikroplastik przenika do fauny i flory no i w rezultacie często dostaje się z pożywieniem do człowieka.
Poza tym trzeba powiedzieć, że tutaj jest tylko jeden aspekt zanieczyszczeń poruszanych w tym projekcie. Natomiast ja chciałbym podkreślić, że nasze Morze Bałtyckie i oceany zanieczyszczone są nie tylko mikroplastikiem i nie tylko chemikaliami, ale także mamy zanieczyszczenie hałasem i światłem. Zakłóciliśmy równowagę biologiczną nie tylko w pobliżu dużych portów, ale właśnie też blisko małych portów.
Ludzie, którzy pływają na jachtach też przysparzają kłopotów – środowisko jest zakłócone jest bo wszystkie jachty teraz są plastikowe. Jachtów drewnianych prawie nie ma, a cały plastik, który pływa to zanieczyszcza nam środowisko, a więc nie tylko porzucone plastikowe sieci, ale praktycznie Polska, produkując około 20 tysięcy łodzi i jachtów rocznie, przyczynia się to pogorszenia stanu środowiska. To jest przemysł, który wprowadza na rynek właśnie tworzywa sztuczne i co roku 20 tysięcy różnego typu łodzi z tworzyw sztucznych i wyposażenie tych łodzi tudzież tratwy ratownicze, wyposażenie statków to wszystko są tworzywa sztuczne. One stanowią istotne zagrożenie dla naszego środowiska.
Poradziliśmy sobie z przenoszeniem obcych, żywych stworzeń z innych mórz w wodach balastowych. Wody balastowe są czyszczone, ale mimo to na kadłubach statków coś dopłynie w region Morza Bałtyckiego. Ponieważ Bałtyk się ociepla, to także te inwazyjne gatunki, które żyją w morzach ciepłych, mają dobre środowisko w regionie Morza Bałtyckiego. Dlatego projekt LIMIT jest bardzo ważny, bo on zwraca uwagę na jeden z ważnych elementów zakłóceń i zanieczyszczeń naszego środowiska, ale podkreślam jeszcze raz: pamiętajmy o tym, że my sami jako ludzie zakłócamy i niszczymy środowisko pod względem hałasu i zanieczyszczenia światem. Tego też natura w dłuższym czasie nie wytrzyma.
Walczmy o środowisko ucząc ludzi od klas najmłodszych do najstarszych. Cały czas jest potrzebna edukacja, edukacja i jeszcze raz edukacja z zakresu ochrony środowiska – apeluje prof. Marek Grzybowski – prezes zarządu Bałtyckiego Klastra Morskiego i Kosmicznego, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Nautologicznego.
Obrady plenarne finału projektu LIMIT zostały zainicjowane w Sali Koncertowej przez Darię Mróz – kierownik Działu Ochrony Środowiska Zarządu Morskiego Portu Gdynia:
Fot. Kazimierz Netka.
Uczestników konferencji powitał też Piotr Gorzeński – prezes Zarządu Morskiego Portu Gdynia S.A.:
Fot. Kazimierz Netka.
Do realizatorów projektu LIMIT przemówił również Hugo Sobral – zastępca dyrektora generalnego Dyrekcji Generalnej Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej:
Fot. Kazimierz Netka.
Polski rząd reprezentował na podsumowaniu projektu i przedstawił nasz punkt widzenia, reprezentujący Instytucję Zarządzającą Michał Korczak z Departamentu Współpracy Terytorialnej Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej:
Fot. Kazimierz Netka.
Maria Belen Benzaquen, reprezentująca Wspólny Sekretariat, unaoczniła rolę, jaką pełni projekt LIMIT w unijnym programie Interreg Południowy Bałtyk:
Fot. Kazimierz Netka.
Åsa Davidsson i Michael Cimbritz z Lund University (Partner Wiodący), oboje prowadzący pierwszą część konferencji podsumowującej, przedstawili „Innowacyjne koncepcje zrównoważonego oczyszczania wody ukierunkowane na PFAS i inne krytyczne mikrozanieczyszczenia ze źródeł punktowych w obszarze południowego Bałtyku”:
Fot. Kazimierz Netka.
Temat: „Od katastrofy do sukcesu w duńskim punkcie zapalnym” zaprezentował Ulf Nielsen z Ultraaqua:
Fot. Kazimierz Netka.
Wyzwania analityczne i rozwiązania zaproponowali dr Małgorzata Szopińska z Politechniki Gdańskiej i dr Ola Svahn z Uniwersytetu w Kristianstad:
Fot. Kazimierz Netka.
Wypowiedzi uczestników tej części konferencji przedstawiamy na nagraniu (do pobrania), poniżej:
Program konferencji przewidywał jeszcze następujące tematy:
– Jak usunąć i zniszczyć PFAS – Uniwersytet w Lund, Uniwersytet w Kristianstad, Uniwersytet Gdański, Technologia ULTRAAQUA, Bioksa/Yaquatec
– Czystszy Bałtyk
– Rezultat projektu LIMIT
– Wkład z innych projektów Interreg: ISMA, ReCircWater, COP, Emperest, Hazgone
Na zakończenie zaplanowano dyskusję panelową APRIORA
Oto więcej wiadomości o wydarzeniu, które przekazali nam organizatorzy, przed spotkaniem:
28 maja w Sali Koncertowej budynku Zarządu Morskiego Portu Gdynia (ul. Rotterdamska 9) odbędzie się konferencja podsumowująca międzynarodowy projekt LIMIT, poświęcony nowym technologiom dla czystszych wód Bałtyku. To finałowe spotkanie partnerów projektu, podczas którego zaprezentowane zostaną rozwiązania mające ograniczyć ilość zanieczyszczeń przedostających się do środowiska wodnego, w tym do Morza Bałtyckiego, wraz z wodami opadowymi i ściekami.
Fot. Kazimierz Netka.
Projekt LIMIT jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Interreg South Baltic Programme 2021–2027. Jego celem jest opracowanie skutecznych metod oczyszczania wody i ścieków z mikrozanieczyszczeń, w tym związków PFAS.
PFAS, nazywane często „wiecznymi chemikaliami”, to substancje bardzo trudne do degradacji w środowisku wodnym. Mogą trafiać do wód m.in. wraz ze ściekami, wodami opadowymi i spływem z terenów przemysłowych. Dlatego skuteczne technologie ich usuwania są ważne dla ochrony zasobów wodnych i Morza Bałtyckiego.
Zarząd Morskiego Portu Gdynia jest jednym z partnerów projektu LIMIT. W ramach prac projektowych na terenie portu pobierano próbki wód opadowych oraz ścieków ze statków pasażerskich. Materiał ten został przekazany do analiz prowadzonych m.in. przez Politechnikę Gdańską. Dzięki temu portowa infrastruktura stała się ważnym miejscem badań nad technologiami, które w przyszłości mogą wspierać skuteczniejszą ochronę wód Bałtyku.
Fot. Kazimierz Netka.
W projekcie uczestniczy 7 partnerów z czterech krajów bałtyckich: Szwecji, Litwy, Danii i Polski. Polskę reprezentują Zarząd Morskiego Portu Gdynia S.A. oraz Politechnika Gdańska, a liderem projektu jest Lund University.
Podczas konferencji eksperci i partnerzy projektu przedstawią wyniki prac, omówią testowane technologie oraz pokażą, jak nowe rozwiązania mogą pomóc w ograniczaniu mikrozanieczyszczeń trafiających do Bałtyku.
Fot. Kazimierz Netka.
Więcej informacji o projekcie jest tu: LIMIT – Interreg South Baltic Programme 2021-2027 – poinformowała Kalina Gierblińska – zastępca dyrektora, specjalista – rzecznik prasowy, Biuro Strategii i Analiz Rynkowych Zarządu Morskiego Portu Gdynia.
Warto wiedzieć, że PFAS (skrót od ang. Per- and polyfluoroalkyl substances) to zróżnicowana i bardzo liczna grupa syntetycznych związków chemicznych, których cechą charakterystyczną jest obecność silnego wiązania fluor-węgiel, przy czym zgodnie z aktualną definicją wymagane jest, aby do pojedynczego łańcucha alkilowego przyłączone były liczne atomy fluoru. Z uwagi na fakt, że wiązanie takie jest jednym z najsilniejszych wiązań występujących w chemii organicznej, substancje PFAS ulegają niezwykle powolnemu rozkładowi w środowisku bądź nie rozkładają się wcale. Ta cecha sprawiła, że związki PFAS są powszechnie określane jako „wieczne chemikalia”. Źródło: https://envag.com.pl/baza-wiedzy/zwiazki-pfas-co-warto-wiedziec/ .
Kazimierz Netka
Proszę, czytaj również na portalu: netka.gda.pl